فرق کنایه با مجاز و استعاره

دامن کشان رفتن کنایه از غروروتکبرداشتن

معنی ظاهری کشیدن دامن بر روی زمین قابل درک وتصوّر می باشد .

نمونه هایی ازکنایه های رایج در زبان فارسی 

در اصطلاح ادبی به لفظی گفته می‌شود که شاعر در کلام می‌آورد و معنای دیگری غیر از معنای اصلی و ظاهری آن را در نظر دارد و با بکار بردن قرینه‌ای ذهن مخاطب را از معنای ظاهری به معنای باطنی مورد نظر خود رهنمون می‌کند. بنابراین، در مجاز لااقل باید دو معنا باشد که میان آنها «علاقه» و ارتباطی وجود دارد و گوینده کلام با آوردن «قرینه» ای در کلام خود، ذهن شنونده را از معنای حقیقی منصرف سازد و به معنای مجازی کلام برساند.
مثال 1 : جهان دل نهاده بر این داستان                      همان بخردان و همان راستان

شاهد برسر کلمه جهان است . جهان به داستان گوش کرده است یامردم جهان ؟

مثال 2 : چو آن چامه بشنيد بهرام گور            بخورد آن گران سنگ جام بلور
   در اين بيت به مجاز از "جام بلور" ، باده اي كه در آن ريخته بودند ، خواسته شده است .

به جمله زیر توجه کنید :

علی نامه می نویسد  .  

نام کاری که انجام می دهد : نوشتن

مادر غذا می پزد.

نام کاری که انجام می دهد : پختن

سارا به مدرسه می رود .

نام کار : رفتن 

به کلماتی مثل:

رفتن ، نوشتن ، پختن ،‌ شنیدن و ........

‌که انجام کاری را  بدون در نظر گرفتن شخص و زمان می رسانند  ٰ‌مصدر می گویند .

بن ماضی 

احسان الدین رضانیا شش پلی

                 کارشناس ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

                                              مدیر دبیرستان های شهدا و اندیشۀ اسبوکلا- بابل

قرابت معنايي

تمام زيبايي و لذّت ادبيات در درک معاني است. غالباً، آن چه در مبحث قرابت معنايي مضمون پرسش‌هاست، مفهوم اصلي و نهايي هر بيت است. براي فهم مضمون اصلي هر بيت، بايد ابتدا بيت را معني کرد. 

 1) در بيت «آبي که برآسود، زمينش بخورد زود / دريا شود آن رود که پيوسته روان است»، مضمون اصلي چيست؟پس آن چه مضمون اصلي اين بيت است، تلاش هميشگي و هرگز نياسودن است. 

اين بيت بيانگر اين است که انسان نااهل، هر قدر هم که تربيت شود، به انسان ارزشمندي تبديل نخواهد شد. پس مضمون اصلي اين بيت، اهميت اصالت است. 

  مولانا این بیت را در باره نتیجه و تأثیر عکس مثا ل آورده است .

تجلّي و آشكار بودن جلوه اي از جمال معبود نکته کلیدی بیت است .

گمراهی وعدم درک درست نکته مهم این بیت است.

بیت براین نکته تاکید دارد که دنیای فانی ارزش دل نهادن ودلبستگی را ندارد.

8 – یابد چگونه درآن زلف دست ما  / جایی که شانه می گزد از دور پشت دست

9 – از خود چو مایه ندارد از آن بکاهد ماه / همیشه از گوهر خود چوگل زرافشان باش 

10 –حکایتی ز دهانت به گوش جان آمد  / دگرنصیحت مردم حکایت است به گوشم   

11 – سر چشمه شاید گرفتن به بیل    /   چو پر شد نشاید گذشتن به پیل

12 – نه هر که صدر نشین شد عزیز شد که غبار /   اگر به دیده فتد توتیا نخواهد شد

مفهوم کلی بیت : مناصب اجتماعی نشان دهنده ی شایستگی واقعی افراد نیست .

مهمترین نکته در قرابت معنایی این است که چگونه ابیات را بخوانیم ؟

استعاره در لغت به معنی عاریت گرفتن و عاریت خواستن است امّا در اصطلاح استعاره نوعی تشبیه است که درآن یکی از طرفین تشبیه ( مشبه یا مشبه به ) را ذکر و طرف دیگر را اراده کرده باشند .

نکته : اصل استعاره بر تشبیه استوار است و به دلیل اینکه در استعاره فقط یک رکن از تشبیه ذکر می شـود و خواننده را به تلاش ذهنی بیشتری وا می دارد ، لذا استعاره از تشبیه رساتر ، زیباتر و خیال انگیز تر است .

استعاره حالتی خاص ازمجاز است که در آن رابطه از نوع شباهت می باشد از سوی دیگر تشبیهی است که در آن مشبه به به جای مشبه نشسته است در واقع استعاره از به هم آمیختن مجاز وتشبیه پدید می آید.

ای آفتاب خوبان می جوشد اندرونم                یک ساعتم بگنجان در سایۀ عنایت

آفتاب استعاره ازمعشوق است . آفتاب چون درمعنی غیرحقیقی به کار رفته است = مجاز

معشوق چون آفتاب است = تشبیه

نکته مهم : در آزمون ها برای آن که مجازو استعاره را پیدا کنید نخست به دنبال واژه هایی بگردید که در غیر معنی حقیقی خود به کار رفته باشد .

انواع استعاره :

۱- استعاره ی مصرحه ۲- استعاره ی مکنیه

  سماع صوفیان (ازدیدگاه هجویری ، مولوی و سعدی )
احسان الدّین رضانیا شش پلی
پاییز و زمستان 1393
استاد راهنما : جناب آقای دکتر زارع
مقدمه
یکی از سنّت های بحث انگیز و پراهمیت صوفیان ، سماع است که عبارت است از آواز خوش و آهنگ دل انگیز و روح نواز ، یعنی آنچه که امروز از آن به عنوان موسیقی تعبیر  می کنند ، که به قصد صفای دل و حضور قلب و توجه به حق شنیده می شود . بدون تردید در صدر اسلام سماع به این شکل که صوفیان برگزار می کردند و اکنون فرقۀ مولویّه برگزار می کند وجود نداشته است . يكي از برنامه هاي عملي صوفیان، موضوع سماع و اجراي آن بود، صوفيان كه غالباً افرادي حسّاس بودند، شعر و موسيقي را كه در انسان تأثير فراوان دارد، جزء برنامه سيرو سلوك قرار داده و به صورت گروهي در خانقاه ها و يا جاهاي ديگر به سماع مي پرداختند و براي آنكه جنبه تصنّعي و انگيزۀ مادي را از آن دور كنند، مي گفتند كه سماع واردي از حق است كه دل ها به آن برانگيخته شده و بر طلب حق، حريص مي گردد. در بيشتر آيين ها از رقص و پايكوبي به عنوان وسيله و راهي براي گريز از عالم مادي و تعلّقات زميني و رسيدن به عوالم روحي و معنوي ياد كرده اند. رقص آييني ، بعضي  مواقع  برای رهايي از بلايا و مصيبتهايي بود كه براي خدايان صورت ميگرفت كه از نمونه هاي آن رقصهاي دسته جمعي سرخپوستان ميباشد. امّا پايكوبي و رقص در عرفان و تصوّف،دريافتي جديد از حال و هواي روحاني است كه از آن با عنوانِ سماع ياد مي كنند و بعدها در گذر زمان سماع به صورت آييني نظام مند و هدفدار در بين فرقۀ مولويّه مورد توجه قرارگرفت. موضوع سماع در تاريخ تصوّفِ ما از دو نگاه مورد توجه بوده است: اول آنكه سماع از جمله مواردي است كه عدّه اي از اهل شريعت و علماي ظاهربين در برابر آن به مخالفت برخاسته و بابي را براي بحث در ردّ آن بازكرده اند. و ديگر اين كه مسئلۀ سماع بعدها به عنوان یکی از اصول تصوّف و طريقت درآمده و عدّۀ بيشماري را به خود جلب كرده است. بعضي به سماع و انواع آن به ديد انتقادي نگاه كرده اند. بعضي با تجليل از سماع، نگارشي عاشقانه از سماع را از خود به يادگار گذاشته اند. و برخي در ردّ آن سخن گفته اند. در این تحقیق به مباحثی نظیر: تعریف سماع ، تاریخچۀ سماع ، سماع از دیدگاه هجویری ، مولوی ، سعدی ، نظر بزرگان صوفیه در این مقوله و بررسی و عقاید موافقان و مخالفان آن در میان صوفیان می پردازیم.

1 – بیت « نهان گشت آیین فرزانگان / پراگنده شد نام دیوانگان » با مفهوم همه بیت ها به جز بیت ............ متناسب است ؟ 

آرايه تشبيه از مهم ترين اركان صور خيال است و علي الظاهر آسان ترين آن ها. تشبيه در سبك خراساني غالباً تشبيه كامل است وبه تدريج از اجزاي آن كاسته مي شود ودر دوره هاي بعد به صورت تشبيه بليغ و استعاره در مي آيد .

تشبيه مصدر باب تفعيل به معني ماننده كردن چيزي به چيز.

در تشبیه دو مورد بر پایه ی اشتراکی که در صفت دارند به هم مانند می شوند . مورد اصلی مشبه و موردی که مشبه به آن تشبیه می شود مشبه به نامیده می شود . وجه شبه صفت مشترک بین آن دو و واژه هاییچون « مثل ، مانند ، بسان ، بکردار ، مانستی و ... » ادات تشبیه می باشد .

چند نکته درباره تشبیه :

نکته اول :هیچ تشبیهی بدون ذکر مشبه و مشبه به شکل نمی گیرد.

نکته دوم : حذف ادات تشبیه باعث تاکید بر همانندی مشبه ومشبه به می شود .مادرم درمهربانی مثل فرشته است . مادرم فرشته است . 

نکته سوم : حذف وجه شبه ذهن آدمی را به تکاپو وامی دارد و بر ارزش هنری کلام می فزاید . تاکیمیای عشق بیابی وزر شوی .وجه شبه قلب ماهیت و تعالی بخشی .

نکته چهارم : گاهی درزبان ادبی مشبه ومشبه به به کمک کسره اضافه به هم پیوند داده می شود واضافه تشبیهی رابه وجود می آورد .

قد سرو ، تیرمژگان، بیابان گمراهی ، نوردانش ، ماه رخسار ، زنجیر گیسو 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش منطقه / شهرستان بابل

عنوان اقدام پژوهی : چگونه توانستم دانش‌آموزان سوم راهنمایی اندیشه را به نماز و نماز جماعت علاقمند كنم ؟

نام و نام خانوادگی مؤلف اول /مجری اصلی : احسان الدین رضانیا شش پلی  

پست سازمانی : آموزشی

رشته تحصیلی : زبان و ادبیات فارسی

آخرین مدرک تحصیلی : کارشناسی

دوره تحصیلی : دبیرستان ( متوسطه ی دوم )

سمت فعلی : معاون پرورشی و تربیت بدنی مجتمع حضرت ولی عصر عجل الله اسبوکلا-بابل

سال تحصیلی      93-1392

 چکیده

با توجه به اینکه مسأله اخلاق و تربیت دینی خصوصا تقویت فرهنگ نماز در نوجوانان و جوانان  از نظر اجتماعی و آموزشی و از دیدگاه دین مبین اسلام بسیار حائز اهمیت است  و بنده نیز نسبت به خواندن نماز و عمل کردن به تعالیم دینی  خصوصاً در زمینه ی دانش آموزان حساسیت ویژه ای  داشتم و با عنایت به اینکه اینجانب معاون پرورشی مجتمع بوده و همواره یکی از دغدغه های من و والدین دانش آموزان ضعف  رشد دینی و اسلامی دانش آموزان و عدم حضور حد اکثری دانش آموزان در نماز بود و بار ها شاهد رفتار های نادرست و ناشایست از برخی دانش آموزان بودم تصمیم گرفتم تا با شناسایی مشکل عدم حضور چشمگیر دانش آموزان در نماز و مناسبت های مذهبی ، راه های متفاوتی را برای حل این مشکل و تقویت فرهنگ نماز در بین دانش آموزان استفاده نمایم  و اقداماتی انجام دادم از جمله تهیه تعدادی عکس از وضع نامطلوب و مطلوب حضور دانش آموزان در نماز ، نظر خواهی از دانش آموزان در هر دو شرایط قبل از اجرای طرح و بعد از اجرای طرح ، نظرخواهی از همکاران و والدین دانش آموزان  به طریقه مصاحبه  در رابطه با این موضوع، بردن دانش آموزان به مسجد محل و اماکن مذهبی شهر ، تشکیل جلسه شورای اولیا و مربیان و استفاده از تخصص ها و تجارب  والدین دانش آموزان و همچنین تشکیل جلسات همفکری با معلمین ، که در نهایت بعد از اجرای این راه کارها تعداد شرکت کنندگان و علاقه مندان به نماز جماعت افزایش یافت و دانش آموزان بدون زور ، اجبار وترس با علاقه و انگیزه در نماز جماعت شرکت كردند. بسیاری از مشکلات اخلاقی و رفتاری دانش آموزان بر طرف شد و در ضمن آگاهی های دانش آموزان و اولیا در مورد اهمیت نماز و نماز جماعت و پرداختن به این موضوع  افزایش یافت و اهمیت نقش معلمان برای پرداختن به این موضوع مشخص شد.

کلید واژه : نماز، نماز جماعت ، دانش آموزان

Powered By
  BLOGFA.COM